Do degradacji środowiska naturalnego przyczyniły się skażenia przemysłowe i komunikacyjne, chemizacja rolnictwa, chemiczne metody walki ze szkodnikami oraz niewłaściwe metody uprawy. Skażenia przemysłowe i komunikacyjne dostają się do gleby za pośrednictwem powietrza lub wody. W efekcie następuje zubożenie świata organicznego. Gleba traci swoją wartość użytkową, jest nadmiernie przesuszona. Odpady dostają się do środowiska w wyniku emisji pyłów na tereny przyległe oraz migrację składników rozpuszczalnych. Stanowi to zagrożenie dla rozwoju żywych organizmów. Gleba taka wymaga działań przywracających jej wartość przyrodniczą poprzez wykonywanie zabiegów technicznych, agrotechnicznych i biologicznych.

Rekultywacja gleby jest sposobem ochrony środowiska polegającym na ukształtowaniu technicznym powierzchni zniszczonego terenu, na mechanicznej uprawie gruntu, bogatym nawożeniu (do którego można stosować z powodzeniem osady ściekowe po ich uprzednim przetworzeniu, jest to sposób tani i wydajny) i uprawie roślin próchnicotwórczych.

Proces rekultywacji i zagospodarowania można podzielić na trzy etapy:

1. W tym etapie dokonuje się inwentaryzacji zdegradowanego obszaru, ustala się przyczyny, stopień i zasięg degradacji.
2. W etapie drugim opracowuje się projekt techniczno-ekonomiczny rekultywacji i zagospodarowania terenu.
3. Jest to etap ostatni, w którym realizuje się projekt rekultywcji i zagospodarowania terenu.

a) zabiegi techniczne:

• kształtowanie terenu – zasypywanie wyrobisk, wyrównanie hałd, doprowadzenie powierzchni do stanu, pozwalającego na rozwój roślinności, w razie konieczności pokrywanie warstwą gleby żyznej,
• neutralizacja szkodliwych środków,
• dekoncentracja (rozrzedzenie) – wymieszanie gleby skażonej przez trujące substancje z glebą nieskażoną na dużej powierzchni,
• zagospodarowanie – zabiegi techniczne połączone z zagospodarowaniem biologicznym, które ma na celu przywrócenie gospodarczej użyteczności terenom zdegradowanym.

b) zabiegi biologiczne:

• nawożenie organiczne, mineralne, nawozy zielone
• obudowa biologiczna zboczy zwałów i skarp wyrobisk
• wprowadzenie roślinności pionierskiej

Uzupełnienie zabiegów mechanicznych prostymi zabiegami rolniczymi, które przyspieszają wzbogacenie gleby w składniki pokarmowe niezbędne do życia roślinom.

c) zabiegi agrotechniczne:

• orka,
• nawożenie gruntów,
• melioracja,
• mechanizacja,
• odpowiednie przygotowanie materiału siewnego i sadzonek (w tym krzyżowanie genetyczne),
• odpowiednia ich pielęgnacja w czasie wzrostu (wegetacji).

Takie działania techniczne człowieka stosowane w uprawie ziemi oraz w celu podwyższania produktywności upraw rolnych.

Gleba jest jednym z najcenniejszych zasobów Ziemi. Od niej zależy rozwój roślin stanowiących bazę pokarmową zwierząt i człowieka. Na całym świecie obserwuje się stałe i szybkie ubytki terenów. Ubytki takie są spowodowane przede wszystkim oddawaniem nowych terenów pod budownictwo przemysłowe i mieszkaniowe, rekreacyjne. Również budowa dróg i innych tras komunikacyjnych zabiera coraz więcej gruntów ornych i leśnych. Przemysłowe przekształcenia powierzchni terenów oraz długotrwałe wyłączenia z użytkowania znacznego areału gruntów, wymagają przywrócenia obszarom przekształconym aktywności biologicznej. Obecnie przykłada się ogromną wagę do rekultywacji terenów zanieczyszczonych i do przywrócenia ich do stanu właściwego tak aby mogły być wykorzystane pod kolejne inwestycje, a także aby podnieść walory estetyczne krajobrazu.

Efekty rekultywacji

Zwałowisko zrekultywowane w kierunku leśny

Wyrobisko poeksploatacyjne kopalni przed i po rekultywacji